महिला तक्रार निवारण कक्ष

महाराष्ट्र शासन महिला व बालविकास शासन निर्णय क्र.मकचौ-२०१३/प्र.क्र.६३/मकक नवीन प्रशासन भवन, मंत्रालय, मुंबई-३२, दि.१९ जून २०१४ च्या शासन निर्णयानुसार “कामाच्या ठिकाणी महिलांवरील लैंगिक छळ प्रतिबंध, मनाई आणि निवारण कायदा, २०१३” (POSH Act, 2013) अन्वये प्राप्त तक्रारींची चौकशी करण्यासाठी प्रशासन विभागाचे कार्यालयीन आदेश क्र.2026/644 दि.27.05.2026 अन्वये महाबीज मुख्य कार्यालय, अकोला स्तरावर स्थापन केलेली “अंतर्गत तक्रार समिती” व विभागीय कार्यालय स्तरावर “स्थानिक तक्रार समिती” या कायदेशीर समित्या आहेत.

कायदे, नियम व शासन निर्णय, संदर्भ इ. माहिती:

समितीचे गठन:

“अंतर्गत तक्रार समिती” सदस्यांमध्ये वरिष्ठ महिला अधिकारी अध्यक्ष व कर्मचारी वर्गातून महिलांच्या न्यायहक्कासाठी प्रतिबद्ध असणाऱ्या किंवा सामाजिक कार्याचा अनुभव आहे किंवा कायद्याचे ज्ञान असलेल्या दोनपेक्षा जास्त सदस्यांची निवड करण्यात येते. एक सदस्य हा निमसरकारी संघटना किंवा संस्था ज्या महिलांच्या न्यायहक्कासाठी प्रतिबद्ध आहेत किंवा अशी व्यक्ती जी महिलांच्या लैंगिक छळवणूक विषयाशी परिचित आहे अशा सदस्याचा समावेश असतो. समितीमध्ये एकूण सदस्य संख्येच्या कमीत-कमी निम्मे (50%) सदस्य या महिला असतात.

महिला तक्रार निवारण कक्ष - “अंतर्गत तक्रार समिती" व "स्थानिक तक्रार समिती" चे कार्य / उद्देश:-

1. महामंडळाच्या सर्व कार्यालयांतर्गत काम करणाऱ्या सबंध महिला वर्गाच्या हिताचे संरक्षण व कल्याणासाठी "महिला तक्रार निवारण कक्ष" स्थापन करणे.
2. महिला वर्गाची लैंगिक/शारिरीक/मानसिक अथवा इतर कोणतीही छळवणूक रोखणे व त्यांचा सर्वसामान्य हितासाठी काम करणे व तक्रारीचे निवारण करणे.
3. कामाच्या ठिकाणी महिला वर्गाला त्रासदायक वागणूक मिळू नये, यासाठी उत्तम, सुरक्षित आणि निर्भय वातावरण निर्माण करणे.
4. कामाच्या ठिकाणी महिलांवरील लैंगिक छळाविरोधातील तक्रारी गोपनीयतेने स्विकारणे.
5. कामाच्या ठिकाणी महिला कर्मचाऱ्यांचे लैंगिक/शारिरीक/मानसिक अथवा इतर कोणत्याही संबंधित छळाबाबत प्राप्त झालेल्या तक्रारींची नियम व अधिनियमातील तरतुदीनुसार इन कॅмера व योग्य गोपनीयता राखून निष्पक्षपणे चौकशी करणे.
6. वादी व प्रतिवादी दोघांनाही आपली बाजू मांडण्याची वाजवी संधी देवून तसेच त्यांनी सुचविलेल्या व प्रत्यक्ष घटनेचे साक्षीदार त्यांचे जबाब नोंदवून त्यावर साकल्याने विचार करून एकमताने योग्य शिफारसींसह अहवाल मान्यतेस्तव स्थानिक तक्रार समिती >> अंतर्गत तक्रार समिती >> व्यवस्थापन या क्रमाने सादर करणे.
7. दोषी आढळल्यास शिस्तभंगविषयक उपाययोजना स्थानिक तक्रार समिती >> अंतर्गत तक्रार समिती >> व्यवस्थापन या क्रमाने प्रस्तावित करणे.
8. चौकशीअंती दोषी व्यक्तीविरुद्ध कायदेशीर कारवाई करण्यासाठी स्थानिक तक्रार समिती >> अंतर्गत तक्रार समिती >> व्यवस्थापन या क्रमाने व्यवस्थापनाकडे अहवाल सादर करणे.
9. पिडीत महिलेला आवश्यक मदत व सहकार्य पुरवणे.
10. आस्थापनेमध्ये लैंगिक छळ रोखण्यासाठी जागरूकता निर्माण करणे व प्रशिक्षण आयोजित करणे.

कामकाजाचे ठिकाणी महिलांची लैंगिक छळवणूक (संरक्षण, प्रतिबंध व निवारण) कायदा २०१३”अन्वये प्राप्त तक्रारींची चौकशी करण्यासाठी महाबीज मुख्य कार्यालय, अकोला स्तरावर स्थापन केलेली “अंतर्गत तक्रार समिती” 1 व विभागीय कार्यालय स्तरावर “स्थानिक तक्रार समिती” 6 अशा एकूण 7 समित्या व त्यांचे कार्यक्षेत्र खालील प्रमाणे आहे:

अंतर्गत तक्रार समिती सदस्यांची नावे खालीलप्रमाणे:

समित्यांचे कार्यक्षेत्र खालीलप्रमाणे:

SHe-Box Portal बद्दल माहिती:

• केंद्र शासनाच्या महिला व बाल विकास मंत्रालयाने पीडित महिलांना ऑनलाईन तक्रार नोंदविण्याकरिता SHe-Box (Sexual Harassment Electronic Box) हे पोर्टल विकसित केले आहे.
• SHe-Box Portal Link: https://SHebox.wcd.gov.in/
• हे पोर्टल सरकारी व खाजगी क्षेत्रातील महिलांना त्यांचा आवाज पोहोचवण्यासाठी एक सुलभ व सुरक्षित प्लॅटफॉर्म आहे.